دانشجویان گروه معماری دانشگاه ازاد اسلامی واحد الیگودرز معماری |
||||||||||||||||||
شنبه 23 دی 1391برچسب:, :: 17:57 :: نويسنده : جاوید شامنصوری
تاریخچه استخراج نفت در میان تمدنهای بین النهرین ، استخراج و استفاده تجارت نفت و قیر رواج داشت، چندان که برخی لوحههای سنگی که به خط میخی نگاشته شده است، جزئیات این تجارت و از جمله قیمتهای رسمی آن را گزارش میدهد. یکی از این لوحههای سنگی به روزگار حمورابی (پادشاه بابل) ، در حدود 3800 سال پیش بر میگردد. موارد استفاده از قیر در دنیای قدیم باستان شناسان در ویرانه های شهرهای قدیم بین النهرین از قبیل اور و بابل کشف کردهاند که قیر به عنوان ملاط در بنای دیوارهای آجری بکار میرفته است. همچنین مردم بابل برای مراسم دینی خود جادههای آسفالته (متشکل از لایههای شن و آجر قیراندود) احداث کرده بودند. به نظر میرسد که ایرانیان چندان استفاده از قیر نمیکردند، زیرا از آثار معماری باستانی ایران چنین قرائنی بدست نیامده است.
استفاده از نفت در جنگهای باستانی "پلوتارک" ، مورخ یونانی ، مینویسد که مردم بابل ، چشمه نفتی و شعلههای نفت را به اسکندر مقدونی نشان دادند. در آن روزگار ، بابل جزو امپراتوری ایران بود. هنگام عصر ، بابلیان نفت را بر مسیری منتهی به چادر اسکندر روی زمین ریختند و شب هنگام آن را آتش زدند. خیابان شعله پیوسته ای از آتش بود و حتی چادر اسکندر سوخت و این برای اسکندر و سربازان یونانی بسیار تماشایی بود. به میدان آمدن روغن در سده هفتم میلادی، اولیوم انیسن دیاروم ( روغن آتشافروزنه در لاتین ) بُعد تازه ای به استفاده نظامی نفت بخشید. این ماده به آتشپاره یونانی مشهور است، زیرا آن را یونانیان بیزانسی (امپراتوری روم شرقی) بکار میبردند. اختراع این سلاح را به شخصی به نام "کالینیکوس" اهل هلیوپولیس (شهر بعلبک امروزی در شمال شرقی لبنان) نسبت میدهند که طرز ساختن آن را در قسطنطنیه (پایتخت روم شرقی که قبلا بیزانس نامیده میشد) به امپراتور قسطنطنیه چهارم تقدیم کرد. چند و چون ساختن آتشپاره یونانی را رومیان همچون رازی مهم برای خود نگه میداشتند و لذا دقیقا روشن نیست. اما احتمالا مخلوطی از نفت و گوگرد و آهک و شوره (نیترات پتاسیم) بود که حتی روی آب هم میسوخت و اصولا وقتی آب به آن میرسید، آتش میگرفت. این مواد منفجره را با نوعی منجنیق چوبی یا با تیر و کمان به سوی دشمن پرتاب میکردند. بدین ترتیب قسطنطنیه توانست کشتیهای جنگی اعراب را که معاویه بن ابیسفیان (اولین خلیفه اموی برای تصرف قسطنطنیه فرستاده بود، نابود کند (اعراب شهر قسطنطنیه را از 673 الی 678 میلادی در محاصره داشتند) آتشپاره های یونانی را ««آتشپارههای مادی»» هم مینامیدند. احتمالا به این دلیل که نفت و قیر را از ماد (آذربایجان ایران) وارد میکردند. آتشپارههای یونانی (مادی) نمونههای بدوی از بمب ناپالم بود و در واقع امر ، کلمه ناپالم از ترکیب دو واژه نفتین (سیکلوپارافین) و پالمیتات (ماده مرکب دارای اسید پالمیتیک) - مواد سازنده ناپالم- وضع شده است. (منجنیق ، منجلیق) ، ابزاری جنگی است که مسلمانان از آن بسیار استفاده میکردند، هم سنگ و هم (گلوله آتشافزا که از نفت و قیر ساخته میشد) را به سوی دشمن پرتاب میکرد. اصولا پیش از آنکه باروت (اختراع چینیان) در سده چهاردهم به اروپا برسد، نفت و قیر خطرناکترین مهمات جنگی در بینالنهرین و ایران و روم بود.
داروی شفابخش نفت و قیر نیز مانند بسیاری از مواد و آلات دیگر که بشر بکار میبرد، هم موجبات درد و کشتار را فراهم میساخت و هم داروی شفابخش امراض بود که پزشکان قدیم ، از جمله "دیوسکوریدس" طبیب یونانی و صاحب کتاب «ماتریامدیکا» (ترجمه عربی با عنوان کتاب الحشائش فی هیول الطب)، از آن استفاده می کردند. "پلینی" ، طبیعیدان رومی ، در دائرة المعارف تاریخ طبیعی ، خواص طبی نفت و قیر را چنین بر میشمارد: خونریزی را متوقف میکند، مرهم زخم است، مروارید چشم را درمان میکند، مرهم نقرس است، درد دندان را آرام میبخشد، سرفه مزمن را تسکین میدهد، تنگی نفس را رفع مینماید، جلوی آسم را میگیرد، ماهیچه بریده را میچسباند و روماتیسم و تب را برطرف میکند. "ابواسحاق ابراهیم بن محمد استخری" ، جغرافیدان ایرانی که در سده چهارم هجری (قرن دهم میلادی) میزیست، در کتاب«المسالک و الممالک» اظهار میدارد که در غاری در دارابگرد (دارابجرد) واقع در ولایت فارس ، مومیا یافت میشود و قدرت شفابخش آن ، چندان ارزشی دارد که یک نگهبان همیشه در کنار این غار کشیک میدهد و این مومیا را یک بار در سال در ظرفی سنگی جمع آوری میکنند و نزد حاکم ولایت میبرند. "ابوعبدا... محمد بن احمد مقدسی" ، صاحب کتاب «احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم» (375 هجری قمری) نیز آن را تایید کرده است. "مارکوپولو" در سفرنامهاش که در سده سیزدهم میلادی تالیف شده است، با اشاره به چشمههای نفتی آذربایجان مینویسد که این روغن (نفت) برای خوراک خوب نیست، اما برای سوزاندن مفید است و نیز از آن برای معالجه (جرب گیری) شتران استفاده میشود. "ژان شاردن" ، جهانگرد فرانسوی که در سده هفدهم (عهد صفویان) از ایران دیدن میکرد، مینویسد که در مازندران نفت یافت میشود، هم نفت سیاه و هم نفت سفید. نفت برای جلا دادن ، رنگ کردن و نیز به عنوان دارو بکار میرود و برای درمان خنازیر (غدد زیر گلو) از آن استفاده میشود. "تامس هربرت" انگلیسی که به دربار شاه عباس کبیر آمده بود، از معدن (زهک) مومیا در جهرم دیدن کرد و در نامه اش نوشته است که این روغن تندبو و مرطوب بر زهر ، کارگر میافتد و اگر حرف مردم را باور کنیم، علاج تام و تمامی است برای هر گونه زخم، تا آنجا که وقتی شاهان دیگر طلا و مروارید و هدایای گرانبها برای شاه عباس میفرستند، وی در عوض مقداری از این مرهم میفرستد. کاربردهای دیگر در ایران قدیم همچنین از مواد نفتی برای روشن کردن مشعلها ، روغنکاری ارابهها ، تزیین ظروف و کارهای دستی دیگر و نیز از نفت سفید برای پاک کردن لکههای روی لباس استفاده میکردند. آسفالت : آسفالت بطور کلی مخلوطی است از مصالح سنگی با دانه بندی پیوسته و یک ماده چسباننده که معمولا قیر است. آسفالت با توجه به کاربرد آن به صورتهای گوناکون ساخته می شود. آشناترین نوع آسفالت همان آسفالت گرم یا بتن آسفالتی گرم است. مصالح سنگی معمولا بیش از 90 درصد مخلوط آسفالت را تشکیل میدهند. از اینرو مصالح سنگی تاثیر بسزایی در کیفیت آسفالت حاصله دارد. بتن آسفالتی: بتن آسفالتی ، پوسته متراکم و سیاهرنگی است که قسمت عمده و بطور کلی استخوان بندی آن را مصالح سنگی دارای دانه بندی پیوسته (با کمترین فضای خالی) تشکیل میدهد و ذرات آن به توسط قیر به هم چسبیدهاند. بتن آسفالتی جسم همگن و توپری است که خود بار میبرد، مقاومت برشی نسبتا زیاد دارد، در برابر عوامل جوی و چرخ وسایل نقلیه پایداری میکند و نیاز به تعمیر همیشگی ندارد. به عبارت دیگر بتنی است که در آن ، به جای دوغاب سیمان ، قیر بکار رفته است و برای پر کردن هر چه بیشتر فضاهای خالی آن از گرد سنگ استفاده شده است. بتن آسفالتی را به روش گرم و معمولا در ماشینهای خودکار ساخته و مخلوط میکنند و سپس در سطح راه پخش نموده و میکوبند. آسفالت را تا 4 یا 5 سانتیمتر در یک قشر و کلفت تر از آن را در بیش از یک قشر میسازند. ویژگیهای آسفالت در قسمتهای مختلف راه معمولا قشرها از رویه و آستر تشکیل میشود. لایه رویی که تحت تاثیر عوامل جوی و چرخ وسایل نقلیه است، باید از جنس ممتاز ساخته شود. یکی از وظایف اصلی لایه زیرین که در روی پی (زیرسازی) راه قرار میگیرد و ممکن است خود از یک یا چند لایه درست شده باشد، انتقال بار از رویه به زیرسازی راه است. قشر آستر معمولا با دانه بندی درشت تر و قیر کمتر و قشر رویه با دانه بندی ریزتر و قیر بیشتر ساخته می شود. انواع مصالح سنگی آسفالت مصالح سنگی درشت شامل ذرات درشت تر از الک شماره 8 (یا 10) است. این مصالح که معمولا از شن طبیعی و سنگ یا قلوه سنگ شکسته است، باید عاری از مواد پوشاننده سطح دانهها (مانند لای یا رس) یا هر نوع ماده مضر دیگر که مانع چسبیدن قیر به ذرات میشود ذرات سست و کلوخههای گلی و سنگهای تجزیه شده باشد. ساییدگی این مصالح در 500 دور چرخش ماشین لوس آنجلس نباید از 40 برای آستر و از 30 برای رویه تجاوز کند. همچنین باید لااقل 60 درصد وزنی دانههای درشت ، حداقل در دو چشمه شکسته باشند. مقاومت اینگونه مصالح در مقابل عوامل جوی پس از 5 چرخه آزمایش با سولفات سدیم نباید از 8 درصد بیشتر باشد. مصالح سنگی ریز به مصالحی اطلاق میگردد که از الک شماره 8 میگذرند، ولی روی الک شماره 200 باقی میمانند. این مصالح از شکستن سنگ یا شن یا از ماسه طبیعی یا مخلوطی از آنها بدست میآیند. مصالح سنگی ریز ، باید تمیز و سخت و بادوام و تا حد امکان گوشهدار و عاری از پوشش رسی ، لای یا هرگونه مواد مضر دیگر ، که مانع چسبیدن قیر به ذرات میگردد، باشند. علاوه بر آن باید عاری از کلوخههای رسی و دانههای سست سنگهای تجزیه شده باشند. مقاومت این مصالح در مقابل عوامل جوی پس از 5 چرخه آزمایش با سولفات سدیم باید کمتر از 8 درصد باشد (افت وزنی کمتر از 8 درصد). مصالح سنگی فیلر (پرکننده) فیلر به دانههای ریزی از مصالح سنگی اطلاق میشود که از الک شماره 200 میگذرند. این ذرات باید عاری از مواد آلی و رس باشند. فیلر را میتوان از شکستن و خرد کردن سنگهای مناسب بدست آورد. هرگاه فیلر موجود (حاصل از شکستن سنگ یا قلوه سنگ و شن) کافی یا مرغوب نباشد، میتوان از گرد سنگهای آهکی ، آهک شکفته ، سیمان پرتلند یا سایر موارد معدنی مشابه که خمیرسان نباشند و با استاندارد کار وفق دهند، استفاده کرد. فیلر مصرفی در آسفالت ، چه به صورت فیلر موجود در مصالح سنگی درشت و ریز و چه به صورت فیلری که احیانا جداگانه تهیه و به مخلوط اضافه میشود، باید به اندازهای باشد که دانه بندی مصالح سنگی و فیلر به روی هم در حدود فرمول کارگاهی شود. ویژگیهای مصالح سنگی بتن آسفالتی مصالح سنگی بتن آسفالتی باید دارای دانه بندی پیوسته باشد. به نحوی که ذرات ریز فضاهای بین ذرات درشت تر را پر نماید. دانه بندی مصالح سنگی و فضای خالی آن فوق العاده در کیفیت آسفالت حاصله تاثیر دارد. مصالح سنگی پس از آن که بر طبق فرمول کارگاهی مخلوط شدند، باید آزمون ارزش ماسهای بر روی آنها انجام شود. نتیجه این آزمون باید لااقل 50 باشد. قیر مصنوعی در آسفالت گرم معمولا 70/60 است. البته ممکن است، با توجه به وضع آب و هوا و نوع ترافیک ، از انواع دیگر قیر نیز استفاده شود. مقدار قیر مصرفی در مخلوط آسفالت بیشتر به صورت درصد قیر نسبت به مخلوط آسفالت نشان داده میشود. کمیت و کیفیت مصالح سنگی و قیر و نحوه اختلاط آنها معمولا بر طبق بررسیهایی که در مورد همان کار مخصوص انجام گرفته و به طرح آسفالت موسوم است، انجام میشود. آسفالتها انواع دیگری نیز دارند که از آن میان میتوان از آسفالت نفوذناپذیر نام برد که برای جلوگیری از نفوذ آب به داخل جسم راه اجرا میشود یا آسفالت سرد که در آن به عنوان ماده چسبنده از مخلوط قیر و قطران ، که در سرما نیز مایع است، استفاده میشود. آسفالت سرد را بیشتر بطور برجا میسازند. آسفالت مادهای سیاه، چسبناک و بسیار چسبنده یا شبه جامد میباشد. آسفالت مادهای ترکیبی است که از مخلوط شن و ماسه و قیر ساخته میشود و در ساخت جاده، باند فرودگاه و پشت بام ساختمانها به کار گرفته میشود. تعریف آسفالت آسفالت بهصورت عام به مایع غلیظ، شبه جامد یا جامدی اطلاق میشود که عمدتاً از هیدروکربنها و مشتقات آنها تشکیل شده است و در کربن دیسولفید بهطور کامل حل میشود. انواع آسفالت آسفالت با توجه به نحوه کاربرد و اختلاط، به سه دسته آسفالت گرم، آسفالت حفاظتی و آسفالت سرد تقسیمبندی میشود. آسفالت گرم آسفالت گرم به آن دسته از آسفالتهایی اطلاق میگردد، که در آنها قیر و مصالح سنگی گرماگرم مخلوط شوند و گرماگرم پخش و متراکم گردند. آسفالت گرم دارای انواع زیر میباشد: 1. بتون آسفالتی این نوع از آسفالت دارای چند مجموعه اجرائی میباشد: 1)گرم مخلوط شونده و گرم اجرا شونده این نوع مخلوط آسفالتی بتنی که گرم تهیه و گرم نیز اجرا شود تشکیل شدهاست از: قیر خالص (AC)، مصالح سنگی بد دانه بندی شده، مصالح سنگی خوب دانه بندی شده. در موقع اجرا، استفاده از میله استحکام نیز رایج می باشد. 2) سرد مخلوط شونده و سرد اجرا شونده 2. رلد آسفالت 3. آسفالت ماستیک 4. آسفالت های حفاظتی آسفالت های حفاظتی آسفالت های حفاظتی به آن دسته از مخلوط های قیر و مصالح سنگی اطلاق می شود که جهت پوشش و محافظت راه در مقابل عوامل جوی و جلوگیری از فرسایش بدنه راه بکار می رود .از مشخصات بارز اینگونه آسفالتها یکی نوع قیر است که غالبا از قیر های مخلوط استفاده می شود و دیگری مصالح سنگی است که معمولا مصالح شکسته یک اندازه در تهیه آنها بکار گرفته می شود و چون اکثر این آسفالت ها بطور سرد پخش می شوند لذا گاهی آنها را آسفالت سرد نیز می نامند . در برخی از انواع آسفالت های حفاظتی حتی مصالح سنگی بکار نمی رود یعنی فقط به پخش یک یا دو قشر قیر اکتفا می شود ولی باز چون به منظور حفظ و نگهداری راه بکار می روند جزآسفالت های حفاظتی طبقه شده اند . به طور کلی هدف از پخش همه اسفالتهای حفاظتی همان تقویت و حفظ راه در مقابل نفوذ عوامل جوی و نیز جلوگیری از تخریب و فرسایش بدنه راه می باشد . آسفالت های حفاظتی به میزان وسیعی در سراسر دنیا رواج دارد که قیمت ارزان و نیز امکان کاربرد مصالح محلی در این گونه آسفالت ها سبب شده است که راه سازان اهمیت خاصی برای اسفالت های حفاظتی قائل شوند و در ساختمان راههای فرعی و استانی که حجم ترافیک آنها کم و یا متوسط باشد خیلی زیاد استفاده نمایند . در راههای اصلی جدید الحداث نیز بجای پخش آسفالت گرم معمولا روی قشر اساس را با آسفالتهای حفاظتی دو لایه ای می پوشانند و برای 5 – 3 سال زیر ترافیک قرار می دهند تا نشست ها و تغییر شکلهای اولیه ظاهر شوند سپس با پخش دو و یا سه قشر اسفالت گرم پروژه ساختمان راه را تکمیل می نمایند . انواع آسفالت های حفاظتی آسفالت های حفاظتی انواع مختلف و متنوعی دارند که به بیان آنها پرداخته می شوند . 1- آسفالت حفاظتی یک لایه ای single surface Treatment 2- آسفالت حفاظتی چند لایه ای Multiple Surface 3- سيل كت ها dir="ltr">seal coats 4- ردمیکس Road Mix 5 – آسفالت سرد پیش اندود pre – mix coated macadam 6- پریمکت prime coat 7- تک کت Tack Coat آسفات های حفاظتی را نمی توان جز بدنه راه بحساب آورد و غالبا به عنوان یک پوشش موقت در راه سازی مورد استفاده قرار می گیرد و بیشتر برای غیر قابل نفوذ کردن و نیز جلوگیری از فرسایش قشر اساس بکار برده می شود . ضخامت آسفالت های حفاظتی یک لايه ای و یا حتی چند لایه ای معمولا حدود 2.5 سانتیمتر می باشد و صرفا بمنظورتقویت قشر اساس روی راه جدید الاحداث پخش می گردد تا راه تحت ترافیک نشست ها و تغییر فرم های اولیه را نموده . سپس با پخش دو یا سه قشربتن آسفالتی پروژه ساختمان راه تکمیل می شود و برای مهندسین راه ساز همیشه این سوال مطرح می شود که پس از چه مدت قشر اسفالت حفاظتی با بتن آسفالتی روکش شود . تا آنجائیکه عمر آسفالت های حفاظتی 5-3 سال بیشتر نباشد لذا بایستی پس از سه سال پروٍژه آسفالت گرم را پیاده نمود تا صدمه ای به قشر اساس وارد نیاید . ذکر این نکته ضروری است که حداقل بایستی سه قشر بتن آسفالتی روی قشر آسفالت حفاظتی پخش نمود که معمولا ضخامت قشر اولیه را بیشتر در نظر می گیرند و آن را قشر رگلاژ می نامند و با پخش کردن این قشرنشست ها و تغییر فرم های راه را اصلاح نمود و سطح راه مجددا پروفیله می گردد. قشر دوم آستر نام دارد که جهت تقویت راه پخش می شود و بلاخره قشر سوم با ضخامت کمتر ودانه بندی ریزتر که به منظور غیر قابل نفوذ کردن سطح راه در مقابل عوامل جوی پخش می شوند قشر رویه نام دارد و به آن توپکا هم می گویند. آسفالت حفاظتی یک لایه ای و چند لایه ای آسفالت حفاظتی یک لایه ای عبارت است از پخش یک لایه قیر که بلا فاصله روی آن مصالح شکسته وتمیز پخش میشود حال چنانچه روی مصالح پخش شده مجددا یک قشر قیر و بلا فاصله مصالح شکسته پخش گردد حاصل کار آسفالت حفاظتی دو لایه ای خواهد بود . معمول ترین اسفالت های حفاظتی همان آسفالت دو لایه ای است و به ندرت ازقشر سه لایه ای استفاده می شود.این اسفالتهای حافاظتی را میتوان روی هرنوع سطح راه اعم ازقشراساس پریمکت نشده ویاروی اساس قیری Black Base پخش نمود وارزان ترین اسفالتی است که برای پوشش قشراساس توصیه میشود تا تحت اثرترافیکهای کم ومتوسط چند سالی دوام آورد . اسفالتهای حفاظتی یک یا چند لایه ای مشمول محدودیتهای زیرمیشود: الف – شرایط جوی بایستی کاملا مناسب باشد ( هواگرم وخشک معمولا درتابستان ) ب – سطحی که روی آن اسفالت حفاظتی پخش میگردد بایستی کوبیده وتمیزوخشک باشد تا چسبندگی بین قشراسفالت حافظتی وقشراساس بی نقص باشد . ج- مقدار قیرو ویسکوزیته آن بایستی باندازه مصالح پخش شده توافق داشته باشد تا مصلاح ازقشرقیرجدا نشوند. د- ترافیک سنگین وتندسبب کندن وجابجا شدن مصلاح میشود لذا بایستی تا مدتی ازعبورترافیک سنگین وسریع جلوگیری بعمل آورد چنانچه رعایت محدودیتهای فوق غیرممکن باشد بهتراست بجای اسفالت حفاظتی بتن اسفالتی روی سطح راه پخش گردد. RC وmc5 وقیرمخلوط S 125 وبالاخره قیرهای خالص 300-200 میتوان دراسفالتهای حفاظتی یک لایه ای وچند لایه ای استفاده نمود . مصالح سنگی بایستی ازشن وماسه شکسته ویا ازسنگ شکسته تهیه گردد دروجدول زیرچهاردانه بندی مل
نظرات شما عزیزان:
آخرین مطالب پيوندها
![]() نويسندگان
|
||||||||||||||||||
![]() |